Retina Cerrahileri Nedir? Vitrektomi Ameliyatı ve Retina Hastalıklarının Cerrahi Tedavisi

Retina cerrahileri, gözün arka bölümünde bulunan ve görme işlevinden sorumlu retina tabakasını etkileyen hastalıkların cerrahi yöntemlerle tedavi edilmesini amaçlayan işlemlerdir. Retina, göz içine giren ışığı algılayarak sinirsel sinyallere dönüştüren ve bu sinyallerin beyne iletilmesinde görev alan hassas bir dokudur.

Retina tabakasında meydana gelen yırtıklar, ayrılmalar, kanamalar, zar oluşumları ve bazı yapısal bozukluklar görme kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Bu hastalıkların bir bölümünde ilaç tedavisi, lazer veya göz içi enjeksiyonlar yeterli olabilirken bazı durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir.

Retina cerrahisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri pars plana vitrektomi ameliyatıdır. Bu işlemde gözün içini dolduran vitreus jeli, özel mikrocerrahi aletlerle çıkarılarak retina üzerindeki veya göz içindeki hastalığa yönelik cerrahi işlemler gerçekleştirilir.

Retina cerrahisinin amacı; hastalığın türüne göre retinanın anatomik yapısını korumak, mevcut görme kaybının ilerlemesini önlemek veya uygun hastalarda görme fonksiyonunu iyileştirmektir. Ameliyat sonrasındaki görme sonucu, hastalığın özelliklerine ve retinada oluşmuş hasarın derecesine bağlı olarak değişebilir.

Retina Nedir ve Görme Açısından Neden Önemlidir?

Retina, göz küresinin iç arka yüzeyini kaplayan, ışığa duyarlı sinir hücrelerinden oluşan bir tabakadır. Görme sürecinin temel aşamalarından biri retinada gerçekleşir.

Gözün kornea ve mercek sistemi tarafından odaklanan ışık retina üzerine ulaşır. Retinada bulunan fotoreseptör hücreleri ışık uyarılarını elektriksel sinyallere dönüştürür. Bu sinyaller görme siniri aracılığıyla beyne iletilir.

Retinanın merkezinde bulunan makula, ayrıntılı ve merkezi görmeden sorumludur. Makulanın merkezindeki fovea bölgesi ise özellikle okuma ve ince detayları ayırt etme gibi işlevlerde önemli rol oynar.

Retinanın çevresel bölümleri hareketlerin algılanması ve çevresel görme açısından önemlidir.

Retina dokusundaki hasarlar; bulanık görme, görme alanında kayıp, ışık çakmaları, uçuşan cisimler veya merkezi görmede bozulma gibi belirtilere neden olabilir.

Retina Cerrahisi Hangi Hastalıklarda Uygulanır?

Retina cerrahisi, retina ve vitreus dokusunu etkileyen farklı hastalıklarda değerlendirilebilir.

Başlıca cerrahi tedavi gerektirebilen durumlar şunlardır:

• Retina dekolmanı
• Bazı retina yırtıkları
• Epiretinal membran (makula üzerinde zar oluşumu)
• Maküler hol (sarı noktada delik)
• Diyabetik retinopatiye bağlı ileri komplikasyonlar
• Vitreus kanaması
• Traksiyonel retina dekolmanı
• Bazı retina damar hastalıklarının komplikasyonları
• Göz içi yabancı cisimler ve travmatik retina hasarları
• Bazı göz içi enfeksiyonları
• Göz içi mercek veya lens materyalinin vitreus boşluğuna düşmesi

Her retina hastalığında ameliyat gerekli değildir. Tedavi kararı, hastalığın türü, ilerleme durumu ve görme üzerindeki etkisi dikkate alınarak verilir.

Vitrektomi Ameliyatı Nedir?

Vitrektomi, gözün iç kısmını dolduran saydam ve jel kıvamındaki vitreus dokusunun cerrahi olarak çıkarılması işlemidir.

Vitreus, gözün arka boşluğunda yer alır ve retina ile yakın anatomik ilişki içerisindedir.

Yaşlanma, diyabet, travma veya çeşitli göz hastalıkları nedeniyle vitreus dokusunda kanama, bulanıklık ya da retina üzerinde çekintiye neden olan değişiklikler gelişebilir.

Vitrektomi ameliyatında özel mikrocerrahi aletler kullanılarak vitreus dokusu çıkarılır. Ardından mevcut hastalığa göre retina zarlarının soyulması, retina yırtıklarının tedavisi, kanamaların temizlenmesi veya retinanın yeniden yerine yerleştirilmesi gibi işlemler yapılabilir.

Pars Plana Vitrektomi Nedir?

Pars plana vitrektomi, retina cerrahisinde kullanılan temel mikrocerrahi yöntemlerden biridir.

Ameliyatta gözün beyaz kısmı olan sklera üzerinden, pars plana adı verilen anatomik bölgeden göz içine giriş yapılır.

Genellikle küçük çaplı cerrahi girişler kullanılarak göz içine ışık kaynağı, vitrektomi probu ve diğer mikrocerrahi aletler yerleştirilir.

Günümüzde 23, 25 ve 27 gauge gibi farklı mikrocerrahi sistemler kullanılabilmektedir.

Kullanılacak sistem, hastalığın özelliklerine ve cerrahi planlamaya göre belirlenir.

Retina Cerrahisi Nasıl Yapılır?

Retina cerrahisinin aşamaları, tedavi edilen hastalığa göre değişiklik gösterir. Vitrektomi ameliyatının genel süreci aşağıdaki gibidir.

1. Ameliyat Öncesi Retina Değerlendirmesi

Öncelikle ayrıntılı göz muayenesi gerçekleştirilir.

Retina hastalığının türü, yerleşimi ve görme üzerindeki etkisi değerlendirilir.

Gerekli durumlarda optik koherens tomografi (OCT), göz dibi fotoğrafı, ultrasonografi ve diğer görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

2. Anestezi Uygulaması

Retina cerrahileri, hastanın klinik durumuna ve planlanan işlemin kapsamına göre lokal veya genel anestezi altında gerçekleştirilebilir.

3. Göz İçine Mikrocerrahi Girişlerin Açılması

Pars plana bölgesinden küçük cerrahi girişler oluşturulur.

Bu girişler aracılığıyla göz içine mikrocerrahi aletler yerleştirilir.

4. Vitreus Dokusunun Çıkarılması

Vitrektomi probuyla vitreus dokusu kontrollü şekilde temizlenir.

Kanama veya bulanıklık varsa bunların giderilmesi sağlanabilir.

5. Retina Hastalığına Yönelik Cerrahi İşlem

Hastalığa bağlı olarak farklı işlemler gerçekleştirilebilir.

Örneğin:

• Retina üzerindeki zarların soyulması
• Retina yırtıklarının lazerle çevrelenmesi
• Retina altındaki sıvının boşaltılması
• Retinanın yeniden anatomik konumuna getirilmesi
• Göz içi kanamaların temizlenmesi
• Retina üzerindeki çekintilerin giderilmesi

6. Gaz veya Silikon Yağı Uygulanması

Bazı retina ameliyatlarında retinanın uygun pozisyonda kalmasına yardımcı olmak amacıyla göz içine gaz veya silikon yağı yerleştirilebilir.

Her retina cerrahisinde gaz veya silikon yağı kullanılması gerekmez.

Gaz kullanıldığında belirli bir süre içerisinde kendiliğinden emilmesi beklenir. Silikon yağının ise uygun hastalarda daha sonraki bir ameliyatla çıkarılması gerekebilir.

Retina Dekolmanı Cerrahisi

Retina dekolmanı, retina tabakasının altındaki destek dokulardan ayrılmasıdır.

Bu durum, özellikle yırtıklı retina dekolmanında, retina altında sıvı birikmesiyle gelişebilir.

Retina dekolmanı görmeyi tehdit eden ve acil değerlendirme gerektiren bir göz hastalığıdır.

Tedavide hastalığın özelliklerine göre pars plana vitrektomi, skleral çökertme veya pnömatik retinopeksi gibi yöntemler değerlendirilebilir.

Vitrektomi sırasında retina üzerindeki çekintiler giderilebilir, retina altındaki sıvı boşaltılabilir ve retina yırtıklarına lazer uygulanabilir.

Retinanın yeniden yerinde kalmasını sağlamak amacıyla göz içine gaz veya silikon yağı verilebilir.

Ameliyatın zamanlaması ve beklenen görme sonucu, özellikle makulanın etkilenip etkilenmediğine ve dekolmanın süresine bağlıdır.

Epiretinal Membran (Sarı Noktada Zar) Cerrahisi

Epiretinal membran, retinanın merkezi görmeden sorumlu makula bölgesinin yüzeyinde ince bir zar dokusu oluşmasıdır.

Bu zar zamanla büzüşerek retina yüzeyinde çekintiye neden olabilir.

Hastalarda düz çizgileri eğri görme, görüntülerde dalgalanma, merkezi görme bulanıklığı ve görme keskinliğinde azalma gelişebilir.

Hafif olgular yalnızca takip edilebilir.

Görme fonksiyonunun belirgin etkilendiği uygun hastalarda vitrektomi ve membran soyma ameliyatı değerlendirilebilir.

Cerrahi sırasında retina yüzeyindeki zar özel mikrocerrahi aletlerle dikkatli biçimde çıkarılır.

Bazı hastalarda iç limitan membranın (ILM) soyulması da planlanabilir.

Ameliyat sonrasında görmede iyileşme zaman içerisinde gerçekleşebilir. Ancak uzun süredir devam eden retina değişiklikleri nedeniyle tam görme düzelmesi sağlanamayabilir.

Maküler Hol (Sarı Noktada Delik) Cerrahisi

Maküler hol, makulanın merkezindeki fovea bölgesinde tam kat doku açıklığı oluşmasıdır.

Bu hastalık merkezi görmede azalma, görüntülerde bozulma ve okuma güçlüğüne neden olabilir.

Maküler hol tedavisinde sıklıkla pars plana vitrektomi uygulanır.

Ameliyat sırasında vitreusun retina üzerindeki çekintisi giderilir ve çoğunlukla iç limitan membran soyulur.

Ardından göz içine gaz tamponadı uygulanabilir.

Gaz, deliğin kapanmasına yardımcı olacak şekilde retina yüzeyinde destek sağlar.

Bazı hastalarda ameliyat sonrasında belirli baş pozisyonlarının korunması istenebilir.

Maküler holün kapanma olasılığı ve görme sonucu, deliğin boyutu, süresi ve retinanın ameliyat öncesindeki durumuyla ilişkilidir.

Diyabetik Retinopatide Retina Cerrahisi

Diyabetik retinopati, diyabet hastalığının retina damarları üzerinde oluşturduğu hasarla gelişen bir göz hastalığıdır.

İleri evrelerde retina üzerinde anormal damar oluşumları, göz içi kanamalar ve çekintiye bağlı retina ayrılmaları meydana gelebilir.

Her diyabetik retinopati hastasında cerrahi tedavi gerekli değildir.

Ancak kendiliğinden temizlenmeyen vitreus kanamaları veya görmeyi tehdit eden traksiyonel retina dekolmanı gibi durumlarda vitrektomi ameliyatı değerlendirilebilir.

Cerrahi sırasında göz içi kanamalar temizlenebilir, retina üzerindeki çekintiler giderilebilir ve gerekli alanlara lazer uygulanabilir.

Diyabetin sistemik kontrolü ve düzenli retina takibi, cerrahi tedavinin yanı sıra önemini korur.

Vitreus Kanaması ve Cerrahi Tedavisi

Vitreus kanaması, gözün iç boşluğuna kan sızması sonucunda gelişir.

Hastalar ani görme bulanıklığı, siyah noktalar, örümcek ağı benzeri görüntüler veya ciddi görme azalması tarif edebilir.

Vitreus kanamasının nedenleri arasında diyabetik retinopati, retina yırtıkları, damar hastalıkları ve travmalar bulunabilir.

Bazı kanamalar takip sürecinde kendiliğinden temizlenebilir.

Ancak yoğun, tekrarlayan veya uzun süre devam eden kanamalarda vitrektomi gerekebilir.

Cerrahi sırasında kanama temizlenirken kanamanın altında yatan retina hastalığı da değerlendirilir ve uygun tedavi uygulanır.

Retina Cerrahisi Öncesi Hangi Tetkikler Yapılır?

Retina cerrahisi planlamasında gözün anatomik ve fonksiyonel durumu ayrıntılı olarak incelenir.

Başlıca değerlendirmeler şunlardır:

• Görme keskinliği ölçümü
• Göz içi basıncı ölçümü
• Biyomikroskopik göz muayenesi
• Göz bebeği genişletilerek retina muayenesi
• Optik koherens tomografi (OCT)
• Göz dibi fotoğrafı
• Gerekli durumlarda fundus floresein anjiyografi
• Retina görüntülenemiyorsa göz ultrasonografisi

Hastanın genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar ve eşlik eden hastalıkları da ameliyat öncesinde değerlendirilir.

Retina Cerrahisi Sonrası İyileşme Süreci

Retina cerrahisi sonrasında iyileşme süresi, ameliyatın türüne ve retina hastalığının özelliklerine göre değişir.

Bazı hastalarda görme zaman içerisinde iyileşirken bazı hastalarda mevcut retina hasarı nedeniyle görme düzeyi sınırlı kalabilir.

Ameliyat sonrasında geçici kızarıklık, batma, sulanma ve görme bulanıklığı görülebilir.

Göz içine gaz verilmişse gazın oluşturduğu bulanıklık nedeniyle görme başlangıçta belirgin şekilde az olabilir.

Gaz zaman içerisinde emildikçe görme değişebilir.

Silikon yağı kullanılan hastalarda ise görme durumu ve takip süreci farklılık gösterebilir.

Ameliyat sonrasında hekimin önerdiği göz damlalarının kullanılması ve kontrol muayenelerine katılım önemlidir.

Retina Ameliyatı Sonrası Yüzüstü Yatmak Gerekir mi?

Bazı retina ameliyatlarında göz içine yerleştirilen gazın retinanın belirli bir bölgesine destek sağlaması amaçlanır.

Bu nedenle ameliyat sonrasında yüzüstü veya farklı bir baş pozisyonunun korunması istenebilir.

Ancak her retina ameliyatında yüzüstü yatmak gerekli değildir.

Pozisyon önerisi, ameliyatın türüne, retina hastalığının yerleşimine ve kullanılan tamponad maddesine göre belirlenir.

Hastaların yalnızca ameliyatı gerçekleştiren hekimin önerdiği pozisyonu ve süreyi uygulaması gerekir.

Retina Ameliyatı Sonrası Uçak Yolculuğu Yapılabilir mi?

Göz içine gaz yerleştirilen hastalarda uçak yolculuğu önemli riskler oluşturabilir.

Uçuş sırasında kabin basıncındaki değişiklikler göz içindeki gazın genleşmesine ve göz içi basıncının tehlikeli şekilde yükselmesine neden olabilir.

Bu nedenle göz içinde gaz bulunduğu sürece uçak yolculuğu yapılmamalıdır.

Benzer şekilde yüksek rakıma çıkılması da risk oluşturabilir.

Ayrıca göz içi gazı tamamen kaybolmadan nitröz oksit içeren anestezi uygulanması ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Hastaların göz içinde gaz bulunduğunu diğer sağlık profesyonellerine bildirmesi önemlidir.

Uçuş ve anestezi açısından güvenli zaman, kullanılan gazın türüne ve tamamen emildiğinin doğrulanmasına göre belirlenmelidir.

Retina Cerrahisinin Riskleri Nelerdir?

Retina cerrahileri, gözün hassas yapıları üzerinde gerçekleştirilen mikrocerrahi işlemlerdir.

Olası komplikasyonlar arasında şunlar bulunur:

• Göz içi enfeksiyonu (endoftalmi)
• Göz içi kanama
• Retina yırtığı veya retina dekolmanı
• Göz içi basıncında yükselme veya düşme
• Katarakt gelişimi veya ilerlemesi
• Retina üzerinde yeni zar oluşumu
• Makula ödemi
• Tekrarlayan retina hastalığı
• Ek cerrahi müdahale ihtiyacı
• Kalıcı görme azalması veya ciddi görme kaybı

Risklerin türü ve olasılığı, hastalığın özelliklerine ve uygulanan cerrahi yönteme göre değişebilir.

Retina Cerrahisi Sonrası Görme Düzelir mi?

Retina cerrahisinin ardından görmede iyileşme sağlanması mümkündür. Ancak her hastada aynı sonuç beklenmez.

Görme sonucunu etkileyen faktörler arasında hastalığın türü, retinanın ameliyat öncesindeki durumu, makulanın etkilenme derecesi ve hastalığın ne kadar süredir mevcut olduğu bulunur.

Örneğin retina dekolmanında makulanın ayrılmış olması veya maküler holün uzun süredir bulunması, ameliyat sonrası görme potansiyelini etkileyebilir.

Bazı ameliyatlarda temel amaç görmeyi artırmaktan çok mevcut görme kaybının ilerlemesini önlemek veya gözün anatomik bütünlüğünü korumaktır.

Bu nedenle retina cerrahisinde kesin görme sonucu garanti edilemez.

Retina Cerrahisi Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

Ameliyat sonrası bakım, retina cerrahisinin önemli bir parçasıdır.

Hastaların şu konulara dikkat etmesi önerilir:

• Göz damlalarını reçetelendiği şekilde kullanmak
• Kontrol muayenelerini aksatmamak
• Gözü ovuşturmamak ve travmalardan korumak
• Hekimin önerdiği baş pozisyonuna uymak
• Ağır fiziksel aktiviteler konusunda verilen kısıtlamalara dikkat etmek
• Göz içinde gaz varsa uçak yolculuğundan ve yüksek rakımdan kaçınmak
• Başka bir ameliyat veya anestezi gerektiğinde göz içindeki gaz hakkında sağlık ekibini bilgilendirmek

Şiddetli göz ağrısı, giderek artan kızarıklık, ani görme azalması veya yeni gelişen ışık çakmaları gibi belirtilerde gecikmeden göz hekimine başvurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Retina cerrahisi nedir?

Retina cerrahisi, gözün arka bölümündeki retina ve vitreus dokusunu etkileyen belirli hastalıkların cerrahi yöntemlerle tedavi edilmesidir.

Vitrektomi ameliyatı nedir?

Vitrektomi, gözün içini dolduran vitreus jelinin özel mikrocerrahi aletlerle çıkarılması işlemidir. Retina dekolmanı, maküler hol, epiretinal membran ve bazı göz içi kanamalarda uygulanabilir.

Retina ameliyatı kaç saat sürer?

Ameliyat süresi hastalığın türüne, cerrahinin kapsamına ve uygulanacak ek işlemlere göre değişir. Basit ve karmaşık retina ameliyatlarının süreleri aynı değildir.

Retina ameliyatı ağrılı mıdır?

Ameliyat uygun anestezi altında gerçekleştirilir. Ameliyat sonrasında hafif rahatsızlık hissi olabilir. Şiddetli veya artan ağrı durumunda göz hekimi tarafından değerlendirme gerekir.

Retina dekolmanı ameliyatı acil midir?

Retina dekolmanı acil göz değerlendirmesi gerektirir. Cerrahinin zamanlaması dekolmanın türüne, makulanın durumuna ve diğer klinik bulgulara göre belirlenir.

Retina ameliyatından sonra görme ne zaman düzelir?

Görmenin iyileşme süresi hastalığın türüne ve uygulanan cerrahi yönteme bağlıdır. Bazı hastalarda iyileşme haftalar veya aylar içerisinde devam edebilir.

Retina ameliyatında gaz neden kullanılır?

Gaz, belirli retina ameliyatlarında retinanın uygun pozisyonda kalmasına ve iyileşmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılır.

Retina ameliyatından sonra uçak yolculuğu yapılabilir mi?

Göz içinde gaz bulunduğu sürece uçak yolculuğu yapılmamalıdır. Gazın tamamen kaybolduğu hekim tarafından doğrulandıktan sonra seyahat planlanabilir.

Retina ameliyatı tekrar yapılabilir mi?

Bazı hastalarda hastalığın tekrarlaması, retinanın yeniden ayrılması veya başka komplikasyonlar nedeniyle ek cerrahi müdahale gerekebilir.

Retina cerrahisi görme kaybını tamamen düzeltir mi?

Her hastada tam görme iyileşmesi mümkün değildir. Sonuçlar retina hasarının derecesine, hastalığın süresine ve gözün diğer yapılarının durumuna bağlıdır.

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu – Retina Cerrahileri

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu’nun akademik ve klinik çalışma alanları arasında retina hastalıkları, vitreoretinal cerrahi, kornea cerrahisi, katarakt ve gözün ön segment hastalıkları bulunmaktadır.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ndeki göz hastalıkları uzmanlık eğitimi sırasında ve sonrasında uluslararası merkezlerde klinik ve akademik çalışmalar yürütmüştür. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Duke University Eye Center’da vitreoretinal hastalıklar alanında eğitim ve gözlem çalışmalarında bulunmuştur.

Retina hastalıklarının cerrahi değerlendirmesinde hastalığın türü, retinanın anatomik durumu, görme fonksiyonları ve hastaya özgü risk faktörleri dikkate alınır.

Retina hastalıkları ve cerrahi tedavi seçenekleri hakkında değerlendirme için İstanbul Nişantaşı’ndaki Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu Göz Kliniği’nden muayene randevusu oluşturabilirsiniz.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Retina hastalıklarında tanı, ameliyat gerekliliği ve tedavi yöntemi ayrıntılı göz muayenesi sonucunda belirlenir. Ani görme kaybı, yeni başlayan ışık çakmaları veya görme alanında perde oluşması durumunda acil göz değerlendirmesi gereklidir.