Şaşılık Nedir? Şaşılık Ameliyatı ve Cerrahi Tedavi Yöntemleri

Şaşılık (strabismus), iki gözün aynı noktaya paralel olarak bakamaması ve gözlerin hizalanmasında bozukluk meydana gelmesi durumudur. Normal görme sisteminde her iki göz aynı hedefe yönelir ve beyin, iki gözden gelen görüntüleri birleştirerek tek bir görüntü oluşturur. Şaşılıkta ise gözlerden biri hedefe odaklanırken diğer göz içe, dışa, yukarı veya aşağı doğru kayabilir.

Şaşılık hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülebilen bir göz hastalığıdır. Doğuştan ortaya çıkabileceği gibi ilerleyen yaşlarda da gelişebilir. Bazı hastalarda göz kayması sürekli görülürken bazı hastalarda yalnızca yorgunluk, hastalık veya belirli bakış pozisyonlarında belirginleşebilir.

Şaşılık yalnızca gözlerin dış görünümünü etkileyen bir durum değildir. Özellikle çocukluk döneminde gelişen şaşılık, göz tembelliği (ambliyopi), derinlik algısında bozulma ve iki gözün birlikte çalışma yeteneğinde azalmaya neden olabilir. Yetişkinlerde ise çift görme, göz yorgunluğu ve günlük yaşam aktivitelerinde güçlük gibi şikâyetler ortaya çıkabilir.

Şaşılık tedavisinde gözlük, prizmatik camlar, göz tembelliği tedavisi, belirli durumlarda botulinum toksin uygulamaları ve şaşılık cerrahisi gibi farklı yöntemler kullanılabilir.

Tedavi seçimi, şaşılığın türüne, nedenine, hastanın yaşına ve gözlerin görme fonksiyonlarına göre belirlenir.

Şaşılık Nedir?

Şaşılık, gözlerin aynı hedefe birlikte yönelmesini sağlayan göz hareket sistemindeki uyumun bozulmasıdır.

Göz hareketleri, her gözde bulunan altı dış göz kası tarafından kontrol edilir. Bu kasların çalışması, sinir sistemi ve beynin göz hareketlerini düzenleyen merkezleriyle koordineli olarak gerçekleşir.

Normal koşullarda iki göz aynı noktaya yönelir. Beyin, iki gözden gelen görüntüleri birleştirerek tek ve üç boyutlu bir görme algısı oluşturur.

Şaşılık geliştiğinde gözlerin bakış doğrultuları birbirinden farklılaşır.

Bu durum:

• Gözlerden birinin içe kaymasına
• Gözlerden birinin dışa kaymasına
• Gözlerden birinin yukarı kaymasına
• Gözlerden birinin aşağı kaymasına
• Bazı bakış yönlerinde çift görmeye
• İki gözün birlikte çalışma yeteneğinin etkilenmesine

neden olabilir.

Şaşılığın erken değerlendirilmesi, özellikle çocuklarda görme gelişiminin korunması açısından önemlidir.

Şaşılık Türleri Nelerdir?

Şaşılık, gözün kayma yönüne ve klinik özelliklerine göre farklı gruplara ayrılır.

İçe Kayma (Ezotropya)

Ezotropya, gözlerden birinin buruna doğru kaymasıdır.

Çocukluk döneminde görülen şaşılık türlerinden biridir.

Bazı çocuklarda doğuştan veya yaşamın ilk aylarında ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda ise hipermetropi gibi kırma kusurlarıyla ilişkili olarak gelişebilir.

Hipermetropiye bağlı akomodatif ezotropya olgularında uygun gözlük kullanımı göz kaymasını azaltabilir veya düzeltebilir.

Ancak tüm içe kayma türleri yalnızca gözlükle tedavi edilemez.

Dışa Kayma (Ekzotropya)

Ekzotropya, gözlerden birinin dışa, yani şakak yönüne doğru kaymasıdır.

Dışa kayma sürekli olabileceği gibi aralıklı olarak da görülebilir.

Aralıklı dışa kayma özellikle yorgunluk, dalgınlık veya uzak bir noktaya bakma sırasında belirginleşebilir.

Bazı hastalarda parlak ışık altında tek gözünü kapatma davranışı görülebilir.

Yukarı Kayma (Hipertropya)

Hipertropya, gözlerden birinin diğer göze göre daha yukarıda konumlanmasıdır.

Göz kasları, sinirleri veya göz hareketlerini etkileyen bazı hastalıklarla ilişkili olabilir.

Hastalarda çift görme veya başı belirli bir yöne eğerek bakma alışkanlığı gelişebilir.

Aşağı Kayma (Hipotropya)

Hipotropya, gözlerden birinin diğer göze göre daha aşağıda konumlanmasıdır.

Göz hareketlerini etkileyen kas ve sinir bozukluklarıyla ilişkili olabilir.

Gizli Şaşılık (Forya)

Forya, iki göz birlikte çalışırken genellikle kontrol altında tutulan, ancak gözlerden birinin kapatılması gibi durumlarda ortaya çıkabilen hizalanma eğilimidir.

Her forya tedavi gerektirmez.

Ancak bazı hastalarda göz yorgunluğu, baş ağrısı veya çift görme gibi şikâyetlere neden olabilir.

Paralitik Şaşılık

Paralitik şaşılık, göz hareketlerini kontrol eden sinirlerden birinin etkilenmesi sonucunda gelişebilir.

Bu durumda göz hareketlerinde kısıtlılık ve çift görme görülebilir.

Özellikle yetişkinlerde aniden gelişen şaşılık, altta yatan nörolojik veya sistemik bir hastalığın belirtisi olabilir.

Çocuklarda Şaşılık

Çocukluk döneminde şaşılık, görme sisteminin gelişimini etkileyebilen önemli bir durumdur.

Bebeklerde yaşamın ilk aylarında kısa süreli ve düzensiz göz hizalanma hareketleri görülebilse de sürekli göz kayması normal kabul edilmez.

Özellikle dört aydan sonra devam eden veya belirginleşen göz kaymalarının değerlendirilmesi gerekir.

Çocuklarda şaşılık şu durumlarla ilişkili olabilir:

• Kırma kusurları
• Göz kaslarının koordinasyon bozuklukları
• Ailevi yatkınlık
• Doğuştan gelişen göz hareket bozuklukları
• Görme azlığına neden olan göz hastalıkları
• Bazı nörolojik veya gelişimsel durumlar

Şaşılığı bulunan çocuklarda göz tembelliği gelişme riski bulunduğundan ayrıntılı göz muayenesi önemlidir.

Yetişkinlerde Şaşılık

Şaşılık yalnızca çocukluk döneminde görülen bir hastalık değildir.

Yetişkinlerde daha önce var olan bir şaşılığın belirginleşmesi veya yeni başlayan göz kayması söz konusu olabilir.

Yetişkinlerde şaşılık nedenleri arasında:

• Çocukluktan beri devam eden şaşılık
• Göz kaslarını kontrol eden sinirlerin etkilenmesi
• Tiroid göz hastalığı
• Travmalar
• Daha önce geçirilmiş göz ameliyatları
• Bazı nörolojik hastalıklar
• Görme kaybına bağlı göz hizalanma bozuklukları

bulunabilir.

Yetişkinlerde özellikle aniden gelişen şaşılık ve çift görme, gecikmeden değerlendirilmesi gereken belirtilerdir.

Şaşılık Belirtileri Nelerdir?

Şaşılık belirtileri hastanın yaşına ve şaşılığın türüne göre değişebilir.

Gözlerde Kayma

En belirgin belirti, gözlerden birinin farklı yöne bakmasıdır.

Kayma sürekli veya aralıklı olabilir.

Çift Görme (Diplopi)

Özellikle yetişkinlerde sonradan gelişen şaşılık çift görmeye neden olabilir.

Hastalar aynı nesneyi iki ayrı görüntü şeklinde algılayabilir.

Göz Tembelliği

Çocuklarda beyin, kayan gözden gelen görüntüyü baskılayabilir.

Bu durum zaman içerisinde göz tembelliğine neden olabilir.

Derinlik Algısında Azalma

İki gözün birlikte çalışmasının bozulması, üç boyutlu görme ve mesafe algısını etkileyebilir.

Başın Eğik Tutulması

Bazı hastalar çift görmeyi azaltmak veya daha rahat görebilmek amacıyla başlarını belirli bir yöne çevirebilir ya da eğebilir.

Göz Yorgunluğu

Özellikle aralıklı şaşılık veya gözlerin birlikte çalışma sorunlarında göz yorgunluğu ortaya çıkabilir.

Şaşılık Neden Olur?

Şaşılığın ortaya çıkmasında birden fazla mekanizma rol oynayabilir.

Göz hareketlerini kontrol eden kaslar, sinirler ve beynin görsel koordinasyon merkezleri arasındaki ilişkinin bozulması şaşılığa neden olabilir.

Bazı hastalarda ise kırma kusurları önemli rol oynar.

Başlıca nedenler şunlardır:

• Genetik yatkınlık
• Hipermetropi gibi kırma kusurları
• Göz kaslarının işlevsel bozuklukları
• Göz hareketlerini kontrol eden sinirlerin etkilenmesi
• Görme azlığına neden olan göz hastalıkları
• Tiroid göz hastalığı
• Travmalar
• Bazı nörolojik hastalıklar

Şaşılığın nedeni her hastada aynı değildir. Bu nedenle tedavi öncesinde ayrıntılı değerlendirme yapılmalıdır.

Şaşılık Tanısı Nasıl Konulur?

Şaşılık tanısı, ayrıntılı göz muayenesi ve göz hizalanmasını değerlendiren özel testlerle konulur.

Göz Hareketlerinin Değerlendirilmesi

Gözlerin farklı yönlere hareketleri incelenir.

Göz kaslarının hareket kısıtlılığı veya koordinasyon bozukluğu olup olmadığı değerlendirilir.

Örtme Testi (Cover Test)

Örtme testi, şaşılığın varlığını ve özelliklerini belirlemek amacıyla kullanılan temel muayene yöntemlerinden biridir.

Gözlerden biri kapatılarak diğer gözün hareketleri değerlendirilir.

Prizma ile Kayma Açısının Ölçülmesi

Prizmalar yardımıyla göz kaymasının derecesi ölçülebilir.

Bu ölçümler, özellikle cerrahi planlama açısından önemlidir.

Kırma Kusurlarının Değerlendirilmesi

Miyopi, hipermetropi ve astigmatizma gibi kırma kusurları incelenir.

Çocuklarda gerektiğinde göz bebeğini genişleten ve odaklama mekanizmasını geçici olarak durduran damlalarla ölçüm yapılabilir.

Binoküler Görme ve Derinlik Algısı Testleri

İki gözün birlikte çalışma yeteneği ve üç boyutlu görme değerlendirilebilir.

Ek İncelemeler

Ani başlayan, hareket kısıtlılığıyla birlikte görülen veya nörolojik bulguların eşlik ettiği şaşılıklarda ek tetkikler gerekebilir.

Şaşılık Tedavisi Nasıl Yapılır?

Şaşılık tedavisi, göz kaymasının nedenine ve hastanın klinik özelliklerine göre planlanır.

Tedavinin temel amaçları:

• Gözlerin hizalanmasını iyileştirmek
• İki gözün birlikte çalışma fonksiyonunu desteklemek
• Çocuklarda göz tembelliğini önlemek veya tedavi etmek
• Çift görmeyi azaltmak
• Baş pozisyonu bozukluklarını düzeltmek
• Görsel konforu artırmak

olarak sıralanabilir.

Tedavide gözlük, prizmatik camlar, göz tembelliği tedavisi ve cerrahi yöntemler kullanılabilir.

Şaşılıkta Gözlük Tedavisi

Bazı şaşılık türleri kırma kusurlarıyla ilişkilidir.

Özellikle hipermetropiye bağlı akomodatif içe kaymalarda uygun gözlük kullanımı göz hizalanmasını iyileştirebilir.

Bazı hastalarda gözlükle kayma tamamen kontrol altına alınabilir.

Bazı hastalarda ise gözlük kullanılmasına rağmen belirli miktarda kayma devam edebilir.

Bu durumda ek tedavi yöntemleri değerlendirilebilir.

Şaşılıkta Prizmatik Gözlük Tedavisi

Prizmatik gözlük camları, bazı hastalarda çift görmenin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Prizmalar, ışığın göze ulaşma yönünü değiştirerek görüntülerin daha kolay birleştirilmesini sağlayabilir.

Özellikle belirli yetişkin şaşılıklarında ve küçük açılı kaymalarda kullanılabilir.

Ancak her şaşılık türünde uygun değildir.

Şaşılık ve Göz Tembelliği Tedavisi

Çocuklarda şaşılıkla birlikte göz tembelliği bulunabilir.

Göz tembelliği, gözdeki görme gelişiminin yeterli düzeye ulaşamaması durumudur.

Tedavide:

• Uygun gözlük kullanımı
• Sağlam gözün belirli sürelerle kapatılması
• Seçilmiş hastalarda atropin damla tedavisi

gibi yöntemler kullanılabilir.

Göz tembelliği tedavisi ile şaşılık tedavisi birbirinden farklıdır.

Şaşılık ameliyatı gözlerin hizalanmasını düzeltebilir; ancak göz tembelliğini tek başına ortadan kaldırmaz.

Şaşılık Ameliyatı Nedir?

Şaşılık ameliyatı, gözlerin hizalanmasını iyileştirmek amacıyla gözün dış yüzeyine tutunan göz kaslarına uygulanan cerrahi işlemdir.

Ameliyat sırasında göz hareketlerini sağlayan kasların çekme kuvveti veya konumu değiştirilerek gözlerin daha uygun şekilde hizalanması hedeflenir.

Şaşılık cerrahisi göz küresinin dışındaki kaslar üzerinde gerçekleştirilir.

Ameliyatın amacı yalnızca gözlerin dış görünümünü değiştirmek değildir. Uygun hastalarda çift görmenin azaltılması, baş pozisyonunun düzeltilmesi ve iki gözün birlikte çalışma fonksiyonunun desteklenmesi de hedeflenebilir.

Şaşılık Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Şaşılık ameliyatı, hastanın yaşına ve klinik durumuna göre genellikle genel anestezi altında gerçekleştirilir.

Bazı yetişkin hastalarda farklı anestezi yöntemleri de değerlendirilebilir.

Cerrahi sırasında gözün beyaz kısmını örten konjonktiva dokusu üzerinden göz kaslarına ulaşılır.

Şaşılığın türüne göre kasların konumu veya etkisi değiştirilir.

Başlıca cerrahi yöntemler şunlardır:

Kas Geriletme (Resesyon)

Kasın göz küresine tutunduğu yer değiştirilerek kasın çekme etkisi azaltılır.

Kas Kısaltma (Rezeksiyon)

Kasın belirli bir bölümü çıkarılarak kasın etkisinin artırılması amaçlanır.

Kas Katlama (Plikasyon)

Kas dokusu çıkarılmadan katlanarak kasın etkisi artırılabilir.

Ayarlanabilir Sütür Tekniği

Seçilmiş hastalarda ameliyat sonrasında göz hizalanmasının yeniden ayarlanmasına olanak sağlayan sütür teknikleri kullanılabilir.

Bu yöntem her hasta için uygun değildir.

Şaşılık Ameliyatı Kaç Saat Sürer?

Şaşılık ameliyatının süresi, müdahale edilecek kas sayısına ve cerrahinin kapsamına göre değişir.

Tek veya birkaç kası içeren işlemlerle daha karmaşık şaşılık ameliyatlarının süreleri farklı olabilir.

Ameliyatın toplam süresi, anestezi hazırlığı ve ameliyat sonrası gözlem sürecinden ayrı değerlendirilmelidir.

Şaşılık Ameliyatı Hangi Yaşta Yapılır?

Şaşılık ameliyatı için herkes açısından geçerli tek bir yaş sınırı bulunmamaktadır.

Ameliyatın zamanlaması:

• Şaşılığın türüne
• Göz kaymasının başlangıç yaşına
• Göz tembelliğinin varlığına
• İki gözün birlikte çalışma potansiyeline
• Kayma açısına
• Hastanın genel sağlık durumuna

göre belirlenir.

Bazı erken başlangıçlı şaşılıklarda çocukluk döneminde cerrahi planlanabilir.

Yetişkinlerde de şaşılık ameliyatı yapılabilir.

Yetişkinlerde Şaşılık Ameliyatı

Yetişkinlerde şaşılık ameliyatı, gözlerin hizalanmasını iyileştirmek amacıyla uygulanabilir.

Özellikle:

• Çocukluktan beri devam eden şaşılık
• Çift görmeye neden olan göz kaymaları
• Belirgin baş pozisyonu bozuklukları
• Daha önce ameliyat edilmiş ancak kayması devam eden hastalar

cerrahi açıdan değerlendirilebilir.

Yetişkinlerde ameliyat öncesinde çift görme olasılığı ve gözlerin birlikte çalışma kapasitesi ayrıntılı olarak incelenir.

Şaşılık Ameliyatından Sonra İyileşme Süreci

Şaşılık ameliyatı sonrasında gözde kızarıklık, batma, sulanma ve hafif rahatsızlık görülebilir.

Bu belirtiler genellikle iyileşme süreciyle birlikte azalır.

İyileşme süresi hastanın özelliklerine ve cerrahinin kapsamına göre değişebilir.

Ameliyat sonrasında:

• Hekimin önerdiği damlalar kullanılmalıdır.
• Göz ovuşturmaktan kaçınılmalıdır.
• Kontrol muayeneleri aksatılmamalıdır.
• Göz hijyenine dikkat edilmelidir.
• Spor ve yüzme gibi aktivitelere dönüş için hekimin önerileri izlenmelidir.

Göz hizalanmasının nihai değerlendirmesi, ameliyat sonrası iyileşme sürecinde yapılır.

Şaşılık Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Her cerrahi işlemde olduğu gibi şaşılık ameliyatının da bazı riskleri bulunmaktadır.

Olası komplikasyonlar arasında:

• Gözde kızarıklık ve rahatsızlık
• Enfeksiyon
• Kanama
• Yetersiz veya aşırı düzeltme
• Şaşılığın devam etmesi veya tekrarlaması
• Çift görme
• Göz hareketlerinde kısıtlılık
• Nadir durumlarda göz küresi yaralanması

yer alabilir.

Ameliyatın olası yararları ve riskleri hasta özelinde değerlendirilmelidir.

Şaşılık Ameliyatı Sonrası Göz Kayması Tekrarlar mı?

Şaşılık ameliyatından sonra bazı hastalarda zaman içerisinde yeniden göz kayması gelişebilir.

Tekrarlama olasılığı şaşılığın türüne, başlangıçtaki kayma açısına, gözlerin görme kapasitesine ve diğer klinik özelliklere bağlıdır.

Bazı hastalarda tek ameliyat yeterli olabilirken bazı hastalarda ek cerrahi müdahale gerekebilir.

Şaşılık ameliyatı sonrasında düzenli kontrol önemlidir.

Şaşılık Ameliyatı Görmeyi Düzeltir mi?

Şaşılık ameliyatının temel amacı gözlerin hizalanmasını iyileştirmektir.

Ameliyat, miyopi, hipermetropi veya astigmatizma gibi kırma kusurlarını doğrudan düzeltmez.

Ayrıca göz tembelliğine bağlı görme azalmasını tek başına tedavi etmez.

Bununla birlikte uygun hastalarda gözlerin birlikte çalışma fonksiyonunda ve çift görme şikâyetlerinde iyileşme sağlanabilir.

Şaşılık Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Şaşılığın tedavi edilmemesi durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar hastanın yaşına ve şaşılığın türüne göre değişir.

Çocuklarda:

• Göz tembelliği gelişebilir.
• Derinlik algısı etkilenebilir.
• İki gözün birlikte çalışma kapasitesi azalabilir.

Yetişkinlerde:

• Çift görme devam edebilir.
• Göz yorgunluğu yaşanabilir.
• Baş pozisyonu bozuklukları gelişebilir.
• Günlük yaşam aktiviteleri etkilenebilir.

Ancak her şaşılık türünün seyri aynı değildir. Tedavi gerekliliği ayrıntılı muayene sonucunda belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Şaşılık nedir?

Şaşılık, iki gözün aynı hedefe paralel olarak bakamaması ve gözlerden birinin farklı yöne kayması durumudur.

Şaşılık neden olur?

Şaşılık; kırma kusurları, göz kaslarının koordinasyon bozuklukları, sinir sistemi hastalıkları, genetik yatkınlık ve bazı göz hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

Şaşılık kendiliğinden geçer mi?

Bazı aralıklı hizalanma sorunları farklı seyir gösterebilir. Ancak belirgin veya sürekli şaşılığın kendiliğinden düzelmesi beklenmemeli, göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.

Şaşılık gözlükle düzelir mi?

Özellikle hipermetropiye bağlı bazı içe kaymalarda uygun gözlük kullanımı göz hizalanmasını düzeltebilir. Ancak tüm şaşılık türleri gözlükle tedavi edilemez.

Şaşılık ameliyatı zor mudur?

Ameliyatın kapsamı şaşılığın türüne ve müdahale edilecek kas sayısına göre değişir. Cerrahi planlama ayrıntılı göz muayenesi sonucunda yapılır.

Şaşılık ameliyatı kaç yaşında yapılır?

Şaşılık ameliyatı için tek bir yaş sınırı yoktur. Çocuklarda ve yetişkinlerde uygun klinik durumlarda cerrahi uygulanabilir.

Şaşılık ameliyatı ağrılı mıdır?

Ameliyat sırasında anestezi uygulanır. Ameliyat sonrasında gözde batma, hassasiyet veya rahatsızlık hissi görülebilir.

Şaşılık ameliyatından sonra göz ne zaman düzelir?

Göz hizalanması ameliyat sonrasında değerlendirilebilir. Ancak dokuların iyileşmesi ve nihai sonucun belirlenmesi zaman alabilir.

Şaşılık ameliyatından sonra göz kayması tekrarlar mı?

Bazı hastalarda zaman içerisinde yeniden kayma gelişebilir. Tekrarlama riski şaşılığın özelliklerine göre değişir.

Yetişkinlerde şaşılık tedavi edilir mi?

Evet. Yetişkinlerde şaşılık gözlük, prizmatik camlar veya uygun hastalarda cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir.

Şaşılık ameliyatı göz tembelliğini düzeltir mi?

Şaşılık ameliyatı gözlerin hizalanmasını düzeltmeyi amaçlar. Göz tembelliği için ayrıca uygun tedavi gerekebilir.

Şaşılık çift görmeye neden olur mu?

Özellikle yetişkinlerde sonradan gelişen şaşılık çift görmeye neden olabilir.

Şaşılık ameliyatı iki göze birden yapılır mı?

Şaşılığın türüne ve cerrahi planlamaya göre tek göze veya iki göze birden müdahale edilebilir.

Şaşılık ameliyatı sonrası gözlük kullanılır mı?

Ameliyat sonrasında kırma kusuru devam eden hastaların gözlük kullanması gerekebilir.

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu – Şaşılık ve Göz Hizalanma Bozukluklarının Değerlendirilmesi

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu, göz hastalıkları alanındaki akademik ve klinik çalışmalarını Türkiye ve yurt dışındaki çeşitli eğitim ve sağlık kurumlarında sürdürmüştür.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde göz hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamlamış; kornea, katarakt, refraktif cerrahi ve retina hastalıkları alanlarında uluslararası klinik ve akademik çalışmalar yürütmüştür.

Şaşılık ve göz hizalanma bozukluklarının değerlendirilmesinde hastanın yaşı, görme keskinliği, göz hareketleri, kayma açısı ve eşlik eden göz hastalıkları dikkate alınır.

İstanbul Nişantaşı’ndaki Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu Göz Kliniği’nde göz hizalanma sorunları hakkında muayene ve değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz.

Önemli: Özellikle yetişkinlerde aniden gelişen şaşılık, yeni başlayan çift görme, şiddetli baş ağrısı veya göz hareketlerinde ani kısıtlılık durumunda gecikmeden acil tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Şaşılık tanısı, tedavi planlaması ve cerrahi gerekliliği ayrıntılı göz muayenesi sonucunda belirlenir.