Mercek Kayması (Lens Dislokasyonu) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Mercek kayması, gözün içerisinde bulunan doğal merceğin veya katarakt ameliyatı sırasında yerleştirilen yapay göz içi merceğin normal anatomik konumundan ayrılmasıdır. Tıbbi literatürde lens dislokasyonu olarak adlandırılan bu durum, görme kalitesini etkileyebilir ve bazı hastalarda cerrahi tedavi gerektirebilir.

Göz merceği, ışığın retina üzerine doğru şekilde odaklanmasını sağlayan önemli bir yapıdır. Merceğin normal konumunu kaybetmesi; bulanık görme, çift görme, ışık hassasiyeti ve görme keskinliğinde azalma gibi şikâyetlere yol açabilir.

Mercek kayması, göz travmaları, merceği destekleyen bağların zayıflaması, bazı kalıtsal hastalıklar veya geçirilmiş göz ameliyatları sonucunda gelişebilir. Tedavi yaklaşımı, kaymanın derecesine, merceğin bulunduğu konuma ve gözün genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Mercek Kayması Nedir?

Gözün doğal merceği, iris adı verilen renkli tabakanın arkasında yer alır. Saydam ve esnek yapısıyla ışığın retina üzerine odaklanmasına yardımcı olur.

Doğal mercek, zonül lifleri olarak adlandırılan ince bağ dokusu yapıları sayesinde normal konumunda tutulur. Bu liflerin zayıflaması, kopması veya işlevini kaybetmesi durumunda mercek yer değiştirebilir.

Merceğin normal konumundan kısmen ayrılmasına lens subluksasyonu, tamamen yer değiştirmesine ise lens dislokasyonu adı verilir.

Mercek kayması iki temel şekilde görülebilir:

• Doğal göz merceğinin kayması: Gözün kendi merceğinin destek yapılarındaki bozulma nedeniyle yer değiştirmesidir.
• Yapay göz içi merceğinin kayması: Katarakt ameliyatından sonra yerleştirilen göz içi merceğin normal konumundan ayrılmasıdır.

Bu iki durumun nedenleri ve cerrahi tedavi seçenekleri farklılık gösterebilir.

Mercek Kayması Belirtileri Nelerdir?

Mercek kaymasının belirtileri, merceğin ne kadar yer değiştirdiğine ve gözün diğer yapılarının etkilenip etkilenmediğine bağlı olarak değişebilir.

En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:

• Bulanık veya dalgalı görme
• Görme keskinliğinde azalma
• Tek gözle çift görme
• Işıkların çevresinde haleler görülmesi
• Işığa karşı hassasiyet
• Gözlük numarasında ani veya belirgin değişiklik
• Görüş alanında mercek kenarının fark edilmesi
• Görmenin başın veya gözün hareketine bağlı olarak değişmesi

Bazı hastalarda mercek kayması uzun süre belirgin bir şikâyete neden olmayabilir. Ancak merceğin ileri derecede yer değiştirmesi göz içi basıncını artırabilir, göz içi iltihaplanmaya yol açabilir veya gözün diğer yapılarını etkileyebilir.

Ani görme kaybı, şiddetli göz ağrısı, belirgin kızarıklık veya yeni başlayan ışık çakmaları gibi belirtilerde gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Mercek Kayması Neden Olur?

Mercek kayması farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda tek bir neden belirlenebilirken bazı durumlarda birden fazla risk faktörü birlikte bulunabilir.

Göz Travmaları

Göze alınan darbeler, düşmeler ve kazalar merceği destekleyen zonül liflerinin kopmasına neden olabilir.

Travma sonucunda doğal mercek kısmen veya tamamen yer değiştirebilir. Bu durum bazen travmadan hemen sonra, bazen de ilerleyen dönemlerde ortaya çıkabilir.

Psödoeksfoliasyon Sendromu

Psödoeksfoliasyon sendromu, gözün ön segmentinde anormal fibriler materyal birikimiyle ilişkili bir durumdur.

Bu hastalarda merceği destekleyen zonül lifleri zamanla zayıflayabilir. Özellikle katarakt cerrahisi sırasında veya ameliyattan yıllar sonra göz içi merceğin yer değiştirmesi açısından risk oluşturabilir.

Kalıtsal Bağ Dokusu Hastalıkları

Marfan sendromu ve homosistinüri gibi bazı sistemik hastalıklarda mercek destek dokuları etkilenebilir.

Bu hastalarda doğal mercek normal konumundan ayrılabilir. Mercek kayması, altta yatan sistemik hastalığın değerlendirilmesini de gerektirebilir.

Geçirilmiş Katarakt Ameliyatı

Katarakt ameliyatı sırasında yerleştirilen yapay göz içi mercek, genellikle kapsül kesesi içerisinde konumlandırılır.

Ancak zaman içerisinde kapsül desteğinin veya zonül liflerinin zayıflaması, göz içi merceğin yer değiştirmesine neden olabilir.

Bu durum ameliyattan kısa süre sonra gelişebileceği gibi yıllar sonra da ortaya çıkabilir.

Diğer Göz Hastalıkları

Yüksek miyopi, geçirilmiş göz içi ameliyatları, bazı retina hastalıkları ve göz içi iltihaplanmalar mercek desteğini etkileyebilir.

Her hastada risk faktörleri ve mercek kaymasının mekanizması ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Katarakt Ameliyatından Sonra Mercek Kayması

Katarakt ameliyatı sonrasında yapay göz içi merceğin kayması, merceğin veya onu taşıyan kapsül yapısının normal konumundan ayrılmasıyla gelişir.

Bu durum iki farklı şekilde ortaya çıkabilir.

Erken Dönem Göz İçi Mercek Kayması

Ameliyat sonrasındaki erken dönemde gelişen mercek kaymaları, yetersiz kapsül desteği, cerrahi sırasında oluşan kapsül sorunları veya göz içi merceğin uygun konumda bulunmamasıyla ilişkili olabilir.

Geç Dönem Göz İçi Mercek Kayması

Katarakt ameliyatından aylar veya yıllar sonra gelişen mercek kaymaları genellikle zonül desteğinin zaman içerisinde zayıflamasıyla ilişkilidir.

Özellikle psödoeksfoliasyon sendromu bulunan hastalarda, kapsül kesesi ile göz içi mercek birlikte yer değiştirebilir.

Geç dönemde ortaya çıkan bu durum, başlangıçta başarılı geçmiş bir katarakt ameliyatından yıllar sonra da görülebilir.

Mercek Kayması Nasıl Teşhis Edilir?

Mercek kaymasının tanısı ayrıntılı göz muayenesiyle konulur.

Muayene sırasında görme keskinliği, göz içi basıncı, merceğin konumu ve gözün diğer anatomik yapıları değerlendirilir.

Biyomikroskopik Muayene

Biyomikroskop adı verilen cihazla gözün ön segmenti ayrıntılı olarak incelenir.

Merceğin konumu, hareketliliği, kapsül desteği ve zonül lifleriyle ilişkili bulgular değerlendirilir.

Göz İçi Basınç Ölçümü

Mercek kayması bazı hastalarda göz içi sıvısının dolaşımını etkileyebilir ve göz içi basıncında yükselmeye neden olabilir.

Bu nedenle göz tansiyonunun ölçülmesi önemlidir.

Ön Segment Görüntüleme

Gerekli durumlarda ön segment optik koherens tomografi (OCT) veya ultrason biyomikroskopisi (UBM) gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Bu incelemeler merceğin konumunun ve gözün ön segment yapılarının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Retina Muayenesi

Mercek kaymasıyla birlikte retina veya vitreusla ilişkili sorunlar bulunabilir.

Özellikle merceğin gözün arka bölümüne yer değiştirdiği hastalarda retina değerlendirmesi önem taşır.

Mercek Kayması Tedavisi Nasıl Yapılır?

Mercek kaymasının tedavisi, her hastada aynı değildir. Tedavi kararı; görme düzeyi, kaymanın derecesi, merceğin konumu ve eşlik eden göz hastalıkları dikkate alınarak verilir.

Hafif kaymaların bulunduğu ve görmenin belirgin etkilenmediği bazı hastalarda düzenli takip tercih edilebilir.

Ancak görme kalitesinin bozulduğu, merceğin ileri derecede yer değiştirdiği veya gözün diğer yapılarının risk altında olduğu durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Göz İçi Merceğin Yeniden Konumlandırılması

Kaymış yapay göz içi mercek bazı hastalarda yeniden uygun konuma getirilebilir.

Bu işlem sırasında mevcut merceğin ve kapsül yapısının yeterli desteğe sahip olup olmadığı değerlendirilir.

Göz İçi Merceğin Sabitlenmesi

Kapsül desteğinin yetersiz olduğu durumlarda göz içi merceğin göz içerisinde farklı yöntemlerle sabitlenmesi gerekebilir.

Skleral fiksasyon veya uygun hastalarda iris fiksasyonu gibi teknikler değerlendirilebilir.

Cerrahi yöntemin seçimi, merceğin yapısına ve gözün anatomik özelliklerine bağlıdır.

Göz İçi Merceğin Değiştirilmesi

Mevcut göz içi merceğin yeniden konumlandırılmasının uygun olmadığı durumlarda mercek çıkarılarak farklı bir yapay göz içi mercek yerleştirilebilir.

Yeni merceğin türü ve sabitleme yöntemi, gözün mevcut destek dokularına göre belirlenir.

Doğal Merceğin Çıkarılması

Doğal göz merceğinin ileri derecede kaydığı hastalarda merceğin cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.

Merceğin konumuna bağlı olarak ön segment cerrahisi veya vitreoretinal cerrahi yöntemleri kullanılabilir.

Bazı hastalarda mercek çıkarılması ile göz içi mercek yerleştirilmesi aynı seansta yapılabilirken bazı durumlarda işlemler farklı zamanlarda planlanabilir.

Mercek Kayması Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Mercek kayması ameliyatının yöntemi, kaymanın türüne ve derecesine göre değişir.

Ameliyat öncesinde merceğin bulunduğu konum, kapsül desteği, kornea sağlığı, göz içi basıncı ve retina durumu değerlendirilir.

Cerrahi sırasında mevcut merceğin yeniden konumlandırılması, sabitlenmesi veya çıkarılarak değiştirilmesi gerekebilir.

Merceğin gözün arka bölümüne düştüğü olgularda vitrektomi adı verilen retina cerrahisi yönteminden yararlanılabilir.

Bazı kompleks olgularda ön segment ve retina cerrahisi tekniklerinin birlikte uygulanması gerekebilir.

Ameliyatın süresi, anestezi yöntemi ve iyileşme süreci hastanın göz yapısına ve uygulanacak cerrahi tekniğe göre farklılık gösterebilir.

Mercek Kayması Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Mercek kayması cerrahisi, bazı hastalarda standart katarakt ameliyatına göre daha karmaşık olabilir.

Olası riskler arasında şunlar yer alır:

• Göz içi basıncında yükselme veya düşme
• Kornea ödemi ve kornea endotel hasarı
• Göz içi kanama veya iltihaplanma
• Retina yırtığı veya retina dekolmanı
• Göz içi merceğin yeniden yer değiştirmesi
• Makula ödemi
• Enfeksiyon
• Beklenen görme düzeyine ulaşılamaması

Bu komplikasyonların tümü her hastada görülmez. Riskler, mevcut göz hastalıklarına ve uygulanacak cerrahi yönteme göre değişir.

Cerrahi öncesinde hastaya olası yararlar, riskler ve alternatif tedavi seçenekleri hakkında bilgi verilmesi önemlidir.

Mercek Kayması Ameliyatı Sonrası İyileşme

Ameliyat sonrası iyileşme süresi, gerçekleştirilen işlemin kapsamına bağlıdır.

Bazı hastalarda görme kısa sürede iyileşmeye başlarken kornea ödemi, retina hastalığı veya ek cerrahi işlemler bulunan olgularda iyileşme daha uzun sürebilir.

Ameliyat sonrasında hekimin önerdiği göz damlalarının düzenli kullanılması, gözün travmalardan korunması ve kontrol muayenelerinin aksatılmaması önemlidir.

İlk günlerde hafif batma, sulanma, kızarıklık veya görme bulanıklığı görülebilir.

Ancak şiddetli ağrı, ani görme kaybı, giderek artan kızarıklık veya yeni gelişen ışık çakmaları gibi belirtilerde acil göz değerlendirmesi gereklidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mercek kayması kendiliğinden düzelir mi?

Mercek kayması genellikle kendiliğinden anatomik olarak düzelmez. Ancak hafif kaymalarda, görme ve göz sağlığı etkilenmiyorsa düzenli takip uygun olabilir.

Katarakt ameliyatından yıllar sonra mercek kayması olur mu?

Evet. Özellikle merceği destekleyen zonül liflerinin zaman içerisinde zayıfladığı hastalarda, katarakt ameliyatından yıllar sonra yapay göz içi mercek kayması gelişebilir.

Mercek kayması körlüğe neden olur mu?

Mercek kayması görme azalmasına neden olabilir. Bazı ileri olgularda göz içi basınç artışı, retina sorunları veya diğer komplikasyonlar nedeniyle ciddi görme kaybı gelişebilir. Erken değerlendirme önemlidir.

Mercek kayması ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Hafif kaymalarda gözlükle görme düzeltmesi veya takip yeterli olabilir. Ancak ileri kaymalarda ya da göz sağlığını tehdit eden durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Mercek kayması ameliyatından sonra tekrar kayma olur mu?

Evet, nadiren yeniden yer değiştirme görülebilir. Bu risk, gözün destek dokularına, kullanılan merceğe ve cerrahi sabitleme yöntemine bağlıdır.

Mercek kayması ile katarakt aynı hastalık mıdır?

Hayır. Katarakt, doğal göz merceğinin saydamlığını kaybetmesidir. Mercek kayması ise doğal veya yapay göz içi merceğin normal konumundan ayrılmasıdır. İki durum bazı hastalarda birlikte bulunabilir.

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu – Mercek Kayması ve Cerrahi Tedavisi

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu’nun akademik ve klinik çalışma alanları arasında katarakt cerrahisi, göz içi mercek uygulamaları, kornea ve ön segment cerrahisi yer almaktadır.

Mercek kayması ve göz içi mercek konum bozukluklarının değerlendirilmesinde, gözün anatomik özellikleri ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınarak tedavi seçenekleri belirlenir.

Mercek kayması belirtileri, katarakt ameliyatı sonrası görme değişiklikleri ve cerrahi tedavi seçenekleri hakkında değerlendirme için İstanbul Nişantaşı’ndaki kliniğinden randevu oluşturabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kararı, ayrıntılı göz muayenesi ve kişiye özel klinik değerlendirme sonucunda belirlenir.