Sarı Noktada Zar (ERM) ve Sarı Noktada Delik (Maküler Hol) Nedir?

Sarı nokta, gözün arka bölümünde bulunan retina tabakasının merkezinde yer alan ve ayrıntılı görmeden sorumlu olan bölgedir. Tıp dilinde makula olarak adlandırılan bu yapı; okuma, yüzleri tanıma, araç kullanma ve ince detayları ayırt etme gibi günlük görme işlevlerinde önemli rol oynar.

Sarı nokta bölgesinde gelişen yapısal değişiklikler, merkezi görmenin bozulmasına neden olabilir. Bu değişikliklerden ikisi epiretinal membran (ERM) ve maküler hol olarak bilinir.

Epiretinal membran, retina yüzeyinde oluşan ince bir zar dokusudur. Bu zar zaman içerisinde büzüşerek makula üzerinde çekinti oluşturabilir ve görüntülerin eğri veya dalgalı algılanmasına yol açabilir.

Maküler hol ise makulanın merkezindeki fovea bölgesinde tam kat bir açıklık oluşmasıdır. Bu durum merkezi görmede bulanıklığa, görüntünün ortasında eksik bir alan oluşmasına veya görme keskinliğinin azalmasına neden olabilir.

Her iki hastalık da retina ve vitreus dokusuyla ilişkili olmakla birlikte farklı anatomik özelliklere sahiptir. Tedavi planlaması, hastalığın türüne, evresine, belirtilerine ve görme fonksiyonuna etkisine göre yapılır.

Sarı Nokta (Makula) Nedir?

Makula, retina tabakasının merkezi görmeden sorumlu bölümüdür. Bu bölge, yüksek çözünürlüklü ve renkli görme açısından önemlidir.

Makulanın merkezinde fovea adı verilen özel bir alan bulunur. Fovea, özellikle ince ayrıntıların seçilmesinde görev alan koni fotoreseptör hücrelerinin yoğun olduğu bölgedir.

Makulanın normal anatomik yapısının bozulması, hastalarda çeşitli görme şikâyetlerine neden olabilir.

Bu şikâyetler arasında:

• Merkezi görmede bulanıklık
• Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görülmesi
• Yazıları okurken harflerin bozulması
• Nesnelerin şekillerinde değişiklik algılanması
• Görüntünün merkezinde karanlık veya eksik alan oluşması
• Görme keskinliğinde azalma

bulunabilir.

Bu belirtiler yalnızca epiretinal membran veya maküler hole özgü değildir. Farklı makula hastalıklarında da ortaya çıkabilir.

Epiretinal Membran (ERM) Nedir?

Epiretinal membran, retina yüzeyinde, özellikle makula bölgesinde gelişen ince hücresel ve fibröz bir zar dokusudur.

Bu zar başlangıçta belirgin görme şikâyetine neden olmayabilir. Ancak zaman içerisinde kalınlaşması veya büzüşmesi durumunda retina yüzeyinde çekinti meydana gelebilir.

Retina üzerindeki çekinti, makulanın normal anatomik yapısını değiştirerek görme bozukluklarına yol açabilir.

Epiretinal membran bazı kaynaklarda maküler pucker veya selofan makülopati olarak da adlandırılır.

Hastalığın şiddeti, zarın kalınlığından çok retina üzerindeki etkisi ve görme fonksiyonunda oluşturduğu değişikliklerle ilişkilidir.

Sarı Noktada Zar Neden Oluşur?

Epiretinal membran oluşumunun en yaygın nedenlerinden biri, yaşla birlikte vitreus jelinde meydana gelen değişikliklerdir.

Vitreus, gözün iç bölümünü dolduran saydam ve jel kıvamındaki dokudur.

Yaşlanmayla birlikte vitreus retinadan ayrılabilir. Bu süreç posterior vitreus dekolmanı olarak adlandırılır.

Vitreusun ayrılması sırasında retina yüzeyinde meydana gelen hücresel değişiklikler, bazı hastalarda epiretinal membran gelişimiyle ilişkili olabilir.

Epiretinal membran oluşumuna katkıda bulunabilen diğer durumlar şunlardır:

• Yaşa bağlı vitreus değişiklikleri
• Retina yırtıkları veya retina dekolmanı
• Diyabetik retina hastalıkları
• Retina damar tıkanıklıkları
• Göz içi iltihaplanmaları (üveit)
• Geçirilmiş retina ameliyatları
• Göz travmaları

Bununla birlikte birçok hastada epiretinal membran, belirgin başka bir retina hastalığı olmadan gelişebilir. Bu durum idiopatik epiretinal membran olarak tanımlanır.

Epiretinal Membran Belirtileri Nelerdir?

Epiretinal membranın belirtileri, retina üzerindeki çekintinin derecesine göre değişebilir.

Düz Çizgileri Eğri Görme

Hastalığın karakteristik belirtilerinden biri, düz çizgilerin eğri veya dalgalı algılanmasıdır.

Örneğin kapı kenarları, pencere çerçeveleri veya yazı satırları normalden farklı görünebilir.

Bu belirti metamorfopsi olarak adlandırılır.

Merkezi Görmede Bulanıklık

Makula üzerindeki çekinti nedeniyle merkezi görme keskinliği azalabilir.

Hastalar özellikle okuma veya küçük nesneleri ayırt etme sırasında zorlanabilir.

Görüntülerde Şekil Bozukluğu

Bazı hastalarda nesneler olduğundan farklı boyutta veya biçimde algılanabilir.

İki göz arasındaki görüntü farklılıkları günlük yaşamı etkileyebilir.

Görme Keskinliğinde Azalma

Epiretinal membran ilerlediğinde retina yapısındaki değişiklikler belirginleşebilir ve görme keskinliği azalabilir.

Ancak hafif epiretinal membran bulunan bazı hastalarda uzun süre belirgin görme kaybı gelişmeyebilir.

Epiretinal Membran Tanısı Nasıl Konulur?

Epiretinal membran tanısı, ayrıntılı göz muayenesi ve retina görüntüleme yöntemleriyle konulur.

Retina Muayenesi

Göz bebeği genişletilerek makula bölgesi incelenir.

Retina yüzeyindeki zar dokusu ve zarın oluşturduğu kırışıklıklar değerlendirilebilir.

Optik Koherens Tomografi (OCT)

OCT, epiretinal membran tanısında en önemli görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Bu yöntemle retinanın kesitsel görüntüleri elde edilir.

OCT sayesinde zarın retina üzerindeki etkisi, makula kalınlığı, çekinti ve retina tabakalarındaki değişiklikler değerlendirilebilir.

Amsler Grid Testi

Amsler grid, merkezi görmede eğrilik veya eksik alan olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olan kareli bir testtir.

Ancak tek başına kesin tanı koydurmaz ve normal sonuç alınması makula hastalığını dışlamaz.

Epiretinal Membran Tedavisi Nasıl Yapılır?

Epiretinal membran tedavisi, hastalığın görme üzerindeki etkisine göre planlanır.

Hafif olgularda, görme keskinliği yeterliyse ve hastanın günlük yaşamı belirgin etkilenmiyorsa düzenli takip tercih edilebilir.

Takip sırasında görme keskinliği, hastanın şikâyetleri ve OCT bulguları değerlendirilir.

Zarın belirgin çekinti oluşturduğu ve görme fonksiyonunu etkilediği hastalarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

Epiretinal membranı ortadan kaldırmak için kullanılan temel cerrahi yöntem, pars plana vitrektomi ve epiretinal membran soyulmasıdır.

Epiretinal Membran Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyat sırasında gözün içini dolduran vitreus jeli özel mikrocerrahi aletlerle çıkarılır.

Ardından retina yüzeyindeki epiretinal membran hassas cerrahi aletlerle soyulur.

Bazı hastalarda zarın yeniden oluşma olasılığını azaltmak amacıyla iç limitan membran (ILM) soyulması da uygulanabilir.

Ameliyatın amacı retina üzerindeki çekintiyi azaltmak ve makulanın anatomik yapısının iyileşmesine olanak sağlamaktır.

Görme fonksiyonundaki iyileşme zaman içerisinde gerçekleşebilir.

Ancak retina dokusunda uzun süredir devam eden değişiklikler varsa ameliyat sonrasında tam görme düzelmesi sağlanamayabilir.

Maküler Hol (Sarı Noktada Delik) Nedir?

Maküler hol, retinanın merkezi görmeden sorumlu fovea bölgesinde tam kat bir doku açıklığı oluşmasıdır.

Bu açıklık, merkezi görmenin bozulmasına neden olabilir.

Maküler hol, çoğunlukla yaşla birlikte vitreus dokusunda meydana gelen değişiklikler ve vitreusun makula üzerinde oluşturduğu çekintilerle ilişkilidir.

Hastalığın erken döneminde merkezi görmede hafif bozulma ortaya çıkabilir.

İlerleyen olgularda görme keskinliği azalabilir ve görüntünün merkezinde eksik bir alan hissedilebilir.

Maküler hol, epiretinal membrandan farklı bir hastalıktır.

Epiretinal membranda retina yüzeyinde zar oluşurken maküler holde makulanın merkezinde doku açıklığı meydana gelir.

Sarı Noktada Delik Neden Oluşur?

Maküler hol oluşumunda vitreomaküler çekinti önemli bir mekanizmadır.

Vitreus jeli yaşlanmayla birlikte retina yüzeyinden ayrılmaya başlar.

Bazı durumlarda vitreus, makula bölgesine yapışık kalır ve burada çekinti oluşturur.

Bu çekinti, fovea dokusunun yapısını bozarak maküler hol gelişimine neden olabilir.

Maküler hol ile ilişkili diğer durumlar arasında:

• Yaşa bağlı vitreus değişiklikleri
• Göz travmaları
• Yüksek miyopi
• Bazı retina hastalıkları
• Daha önce geçirilmiş göz içi cerrahileri

bulunabilir.

Maküler hollerin önemli bir bölümü belirgin bir travma olmadan gelişir.

Maküler Hol Belirtileri Nelerdir?

Merkezi Görmede Azalma

Maküler holün en önemli belirtilerinden biri, merkezi görme keskinliğinin azalmasıdır.

Hastalar okuma, yüz tanıma ve ince ayrıntıları görme sırasında güçlük yaşayabilir.

Görüntünün Ortasında Boşluk

Bazı hastalar baktıkları nesnenin merkezinde karanlık, bulanık veya eksik bir alan tarif eder.

Bu durum merkezi skotom olarak adlandırılır.

Düz Çizgilerin Dalgalı Görülmesi

Makula yapısındaki bozulma nedeniyle düz çizgiler eğri veya dalgalı algılanabilir.

Okuma Güçlüğü

Harflerin bazı bölümleri eksik veya bozulmuş görünebilir.

Özellikle küçük yazıları okumak zorlaşabilir.

Belirtiler genellikle tek gözde fark edilir. Ancak maküler hol diğer gözde de gelişebilir.

Maküler Hol Tanısı Nasıl Konulur?

Maküler hol tanısında ayrıntılı retina muayenesi ve OCT görüntüleme kullanılır.

Göz Dibi Muayenesi

Göz bebeği genişletilerek makula bölgesi incelenir.

Fovea bölgesindeki anatomik değişiklikler değerlendirilebilir.

OCT Görüntüleme

OCT, maküler holün tanısında ve cerrahi planlamasında temel görüntüleme yöntemidir.

OCT ile deliğin tam kat olup olmadığı, boyutu, retina tabakalarının durumu ve vitreomaküler çekinti değerlendirilebilir.

Deliğin çapı ve süresi, tedavi planlamasında ve beklenen anatomik sonuçların değerlendirilmesinde önemlidir.

Maküler Hol Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tam kat maküler hollerin önemli bir bölümünde cerrahi tedavi değerlendirilir.

Ancak her hastada aynı yaklaşım uygulanmaz.

Çok küçük ve belirli özelliklere sahip bazı hollerde kendiliğinden kapanma görülebilir. Seçilmiş vitreomaküler çekinti olgularında farklı tedavi seçenekleri de değerlendirilebilir.

Cerrahi tedavide en sık kullanılan yöntem pars plana vitrektomidir.

Maküler Hol Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Maküler hol cerrahisinde öncelikle vitreus dokusu çıkarılır.

Vitreusun makula üzerindeki çekintisi giderilir.

Ardından çoğunlukla iç limitan membran (ILM) soyulması uygulanır.

Bazı büyük veya tekrarlayan maküler hollerde farklı ILM teknikleri kullanılabilir.

Ameliyatın sonunda göz içine gaz tamponadı yerleştirilebilir.

Gazın oluşturduğu yüzey gerilimi, maküler holün kapanmasına yardımcı olur.

Maküler Hol Ameliyatında Gaz Kullanımı

Göz içine verilen gaz, belirli bir süre boyunca göz içinde kalır ve zaman içerisinde kendiliğinden emilir.

Gazın türüne göre emilme süresi değişir.

Gaz bulunduğu dönemde görme bulanık olabilir.

Göz içinde gaz bulunduğu sürece uçak yolculuğu yapılmamalı ve yüksek rakıma çıkılmamalıdır.

Ayrıca gaz tamamen emilmeden nitröz oksit içeren anestezi uygulanması ciddi göz içi basıncı artışına neden olabilir.

Maküler Hol Ameliyatından Sonra Yüzüstü Yatmak Gerekir mi?

Bazı maküler hol ameliyatlarından sonra gazın makula bölgesine uygun şekilde temas etmesini sağlamak amacıyla yüzüstü pozisyon önerilebilir.

Ancak yüzüstü pozisyonun gerekliliği ve süresi her hastada aynı değildir.

Deliğin boyutu, kullanılan cerrahi teknik ve gaz tamponadının özellikleri bu kararı etkileyebilir.

Özellikle küçük maküler hollerde uzun süreli yüzüstü pozisyon her zaman gerekli olmayabilir.

Hastaların ameliyat sonrasında yalnızca cerrahın önerdiği pozisyonu ve süreyi uygulaması önemlidir.

Epiretinal Membran ve Maküler Hol Arasındaki Farklar Nelerdir?

Epiretinal membran ve maküler hol, makula bölgesini etkileyen ancak farklı anatomik özelliklere sahip hastalıklardır.

Epiretinal membran (ERM):

• Retina yüzeyinde zar dokusu oluşur.
• Zarın büzüşmesi retina üzerinde çekintiye neden olabilir.
• Düz çizgileri eğri görme ve merkezi bulanıklık görülebilir.
• Hafif olgular takip edilebilir.
• Gerektiğinde vitrektomi ve zar soyulması uygulanabilir.

Maküler hol:

• Fovea bölgesinde tam kat doku açıklığı oluşur.
• Merkezi görmede eksik alan ve görme azalması gelişebilir.
• Tedavide sıklıkla vitrektomi, ILM soyulması ve gaz tamponadı kullanılır.
• Ameliyat sonrası anatomik kapanma ve görme iyileşmesi ayrı ayrı değerlendirilir.

Her iki hastalıkta da OCT görüntüleme tanı ve takip açısından önemlidir.

Sarı Nokta Ameliyatları Sonrası İyileşme Süreci

Epiretinal membran ve maküler hol ameliyatları sonrasında iyileşme süreci farklılık gösterebilir.

Epiretinal membran cerrahisi sonrasında retina üzerindeki çekintinin azalmasına bağlı anatomik değişiklikler zaman içerisinde gelişebilir.

Görme fonksiyonunun iyileşmesi haftalar veya aylar sürebilir.

Maküler hol cerrahisinde ise öncelikle deliğin anatomik olarak kapanması hedeflenir.

Deliğin kapanması her zaman görmenin tamamen normale döneceği anlamına gelmez.

Görme sonucu; hastalığın süresi, retina tabakalarının durumu ve ameliyat öncesindeki görme keskinliği gibi faktörlerden etkilenebilir.

Sarı Nokta Ameliyatlarının Riskleri Nelerdir?

Vitrektomi ve makula cerrahileri, gözün hassas retina dokusu üzerinde gerçekleştirilen mikrocerrahi işlemlerdir.

Olası komplikasyonlar şunlardır:

• Göz içi enfeksiyonu
• Göz içi kanama
• Retina yırtığı
• Retina dekolmanı
• Katarakt gelişimi veya ilerlemesi
• Göz içi basıncında değişiklikler
• Makula ödemi
• Epiretinal membranın tekrarlaması
• Maküler holün kapanmaması veya yeniden açılması
• Görme keskinliğinde beklenen iyileşmenin sağlanamaması
• Nadir durumlarda kalıcı görme kaybı

Komplikasyonların türü ve olasılığı hastanın göz özelliklerine ve uygulanan cerrahi yönteme göre değişir.

Sarı Noktada Zar veya Delik Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Epiretinal membran bulunan bazı hastalarda hastalık uzun süre stabil kalabilir.

Hafif olgularda düzenli retina takibi yeterli olabilir.

Ancak retina üzerindeki çekintinin artması durumunda görme bozuklukları ilerleyebilir.

Maküler hol ise bazı hastalarda zaman içerisinde büyüyebilir ve merkezi görmede daha belirgin azalmaya neden olabilir.

Bu nedenle görme değişiklikleri ve OCT bulguları dikkate alınarak uygun takip veya tedavi planı oluşturulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sarı noktada zar nedir?

Sarı noktada zar, makula yüzeyinde oluşan ince hücresel dokudur. Epiretinal membran olarak adlandırılır ve retina üzerinde çekinti oluşturarak görme bozukluklarına neden olabilir.

Epiretinal membran kendiliğinden geçer mi?

Epiretinal membranların çoğu kendiliğinden kaybolmaz. Ancak bazı hafif olgular uzun süre stabil kalabilir ve cerrahi gerektirmeden takip edilebilir.

Sarı noktada delik nedir?

Maküler hol, retinanın merkezi görmeden sorumlu fovea bölgesinde tam kat bir açıklık oluşmasıdır.

Sarı noktada delik kendiliğinden kapanır mı?

Bazı küçük ve erken dönem maküler hollerde kendiliğinden kapanma görülebilir. Ancak birçok tam kat maküler holde cerrahi tedavi değerlendirilir.

Sarı noktada zar ameliyatı nasıl yapılır?

Genellikle pars plana vitrektomi yöntemiyle göz içindeki vitreus dokusu çıkarılır ve retina yüzeyindeki zar mikrocerrahi aletlerle soyulur.

Maküler hol ameliyatı nasıl yapılır?

Vitrektomi sırasında vitreomaküler çekinti giderilir, çoğunlukla ILM soyulur ve gerekli durumlarda göz içine gaz tamponadı yerleştirilir.

Sarı nokta ameliyatı sonrası görme düzelir mi?

Uygun hastalarda görmede iyileşme sağlanabilir. Ancak sonuç, retina dokusunun durumuna ve hastalığın süresine bağlıdır. Tam görme iyileşmesi garanti edilemez.

Maküler hol ameliyatından sonra yüzüstü yatmak gerekir mi?

Bazı hastalarda yüzüstü pozisyon önerilebilir. Pozisyonun gerekliliği ve süresi cerrahi planlamaya göre değişir.

Sarı nokta ameliyatından sonra uçak yolculuğu yapılabilir mi?

Göz içine gaz verilmişse gaz tamamen emilene kadar uçak yolculuğu yapılmamalıdır. Güvenli seyahat zamanı göz hekimi tarafından belirlenmelidir.

Epiretinal membran tekrar oluşabilir mi?

Evet. Cerrahi sonrasında bazı hastalarda epiretinal membran yeniden gelişebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası retina takibi önemlidir.

Sarı noktada zar ve sarı noktada delik aynı hastalık mıdır?

Hayır. Epiretinal membranda retina yüzeyinde zar oluşur. Maküler holde ise makulanın merkezinde tam kat doku açıklığı meydana gelir.

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu – Sarı Nokta Hastalıkları ve Retina Cerrahisi

Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu’nun akademik ve klinik çalışma alanları arasında retina hastalıkları, vitreoretinal cerrahi, kornea cerrahisi ve gözün ön segment hastalıkları bulunmaktadır.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ndeki göz hastalıkları uzmanlık eğitimi sırasında Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Duke University Eye Center’da vitreoretinal hastalıklar alanında eğitim ve gözlem çalışmalarında bulunmuştur.

Sarı noktada zar ve maküler hol gibi hastalıkların değerlendirilmesinde retina muayenesi, OCT görüntüleme ve hastanın görme fonksiyonları birlikte ele alınır.

İstanbul Nişantaşı’ndaki Prof. Dr. Orkun Müftüoğlu Göz Kliniği’nde retina hastalıkları hakkında muayene ve değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Epiretinal membran ve maküler hol tanısı, takip gerekliliği ve cerrahi tedavi kararı kişiye özel göz muayenesi sonucunda belirlenir.